Nhắc đến hoạt động đêm Trung Thu, có lẽ bất cứ ai cũng sẽ nghĩ ngay đến phong tục rước đèn trăng rằm với hình ảnh những đứa trẻ nối đuôi nhau, trên tay là những chiếc đèn lồng rực rỡ sắc màu. Những chiếc đèn Kéo quân tỉ mỉ, đẹp mắt chính là món quà tinh thần ý nghĩa cho các bé trong mùa lễ Trăng Rằm mỗi năm. Vậy đèn Kéo quân là gì? Ý nghĩa và cách làm ra sao? Hãy cùng Mordan tìm hiểu ngay trong bài viết hôm nay nhé!

1. Đèn Kéo quân – Món quà lưu giữ ký ức tuổi thơ đêm trăng

đèn kéo quân
Lồng đèn Kéo Quân – Nơi lưu giữ ký ức tuổi thơ

Trong ký ức tuổi thơ, hình ảnh đèn Kéo quân dường như đã in sâu trong tâm trí mỗi người về đêm Trăng Rằm vui tươi, rộn ràng và đầy ấm áp. Nhưng bạn đã thực sự biết đèn Kéo quân là gì và ý nghĩa ra sao chưa? Cùng tìm lời giải bên dưới nhé!

1.1 Đèn Kéo quân là gì?

Bắt nguồn từ Trung Quốc, đèn Kéo quân hay đèn cù là loại đồ chơi bằng giấy thường xuất hiện trong các dịp lễ Tết ngày xưa. Với tạo hình rỗng bên trong để đặt những cây nến, cùng các họa tiết thú vị, khi thắp nến những hình ảnh sẽ hiện lên và xoay vòng theo một chiều tạo nên hình ảnh như rối bóng cực kỳ thú vị.

Ngày nay, đèn Kéo quân chỉ còn xuất hiện trong Tết Trung Thu và trở thành món đồ chơi truyền thống được người Việt giữ gìn, lưu truyền cho đến ngày nay. Những chiếc đèn tuy đơn giản nhưng lại chứa đựng ý nghĩa vô cùng sâu sắc với tuổi thơ của mỗi người.

1.2 Ý nghĩa lồng đèn Kéo quân

Từ Kéo quân trong tên gọi đèn Kéo quân là chỉ hình ảnh những đoàn quân lính xung trận được khắc họa bên trên. Những hình ảnh này gợi nhớ cho trẻ em về lịch sử chiến đấu hào hùng của những người lính bảo vệ tổ quốc cũng như tình yêu nước son sắt.

Tuy nhiên, ngày nay người ta đưa nhiều hơn những hình ảnh khác vào đèn như tứ linh nhảy múa, quan trạng vinh quy bái tổ, nông dân làm ruộng,… hoặc hiện đại hơn là Tôn Ngộ Không, Doraemon, gấu trúc,… Nhưng dù là hình ảnh nào đi nữa cũng là để tạo niềm vui, kỷ niệm đẹp cho trẻ về một cái Tết Trung Thu ấm áp, vui vẻ.

Xem thêm: Ý nghĩa lồng đèn trung thu truyền thống của tuổi thơ

2. Sự tích đèn Kéo quân

sự tích của lồng đèn kéo quân
Câu chuyện xưa về lồng đèn Kéo quân

Theo tích xưa, trong một lần đến dịp Tết Trung Thu, nhà Vua ban lệnh ai chế tạo được chiếc đèn làm Vua vừa ý sẽ ban thưởng hậu hĩnh. Theo lệnh Vua, dân chúng khắp đất nước thi nhau chế tạo ra những chiếc đèn kỳ lạ, tuy nhiên lại không có chiến đèn nào làm vừa ý nhà Vua.

Lúc bấy giờ, có chàng nông dân nghèo mô côi cha tên Lục Đức nhưng lại rất hiếu thảo với mẹ. Một hôm, trong mơ Lục Đức gặp được vị thần râu tóc bạc phơ xưng là Thái Thượng Lão Quân bày cho cách làm chiếc đèn dâng Vua.

Khi tỉnh giấc, theo lời dặn Lục Đức đã tạo nên chiếc đèn độc đáo bằng thân trúc cùng giấy màu. Thời điểm hoàn thành đúng ngay rằm tháng 8, chàng háo hức cùng mẹ đem chiếc đèn vào Kinh Thành dâng Vua.

Khi vừa nhìn thấy chiếc đèn lạ mắt, vừa nhiều màu sắc lại biết chuyển động nhà Vua đã rất hài lòng. Sau đó Vua liền hỏi chàng về ý nghĩa chiếc đèn, dựa theo lời Thần dặn Lục Đức tâu rằng: “Thưa bệ hạ, thân trúc ở giữa đèn được xem là trục khôn, chong chóng quay sáu mặt là biểu tượng cho 6 cá tính của con người gồm thương – ghét – vui- buồn – giận – hờn. Chong chóng luôn luôn quay tượng trưng cho con người luôn thay đổi, mỗi thay đổi đều có căn do và đó là đạo làm người. Chong chóng quay cùng ánh đèn sáng soi cũng như con người tốt lành cũng nhờ đạo đức.”

Sau khi nghe lời tâu của chàng, nhà Vua rất hài lòng và truyền liền đem đèn cho dân chúng xem. Khi đèn được đốt lên, chong chóng cũng bắt đầu quay tạo nên những hình ảnh Vua, quan, người, ngựa,.. nối tiếp nhau hiện lên với ánh sáng rực rỡ. Và cũng nhờ chiếc đèn này, Lục Đức được Vua ban cho thưởng rất hậu hĩnh, đồng thời phong làm Vạn Hộ Hầu sống sung túc cả đời cùng mẹ.

Từ đó, cứ mỗi khi nhớ đến người con hiếu thảo Lục Đức hay Rằm tháng 8, người dân lại đua nhau bắt chước chàng tạo nên những chiếc đèn với màu sắc sặc sỡ hay còn được gọi là đèn Kéo quân ngày nay.

3. Cách chế tạo và nguyên lý hoạt động của đèn Kéo quân

Đèn Kéo quân Trung Thu được làm theo quy cách ngoài vuông trong tròn. Bên ngoài đèn sẽ là 4 hoặc 6 mặt giấy bóng dùng như màn ảnh. Bên trong sẽ là:

  • Trục thẳng ở giữa: Trục được làm bằng thanh tre thẳng, vót tròn và nhọn ở hai đầu. Kích thước của trục tre có thể là 50, 60 phân hoặc vài mét tùy vào chiều cao của đèn Kéo quân.
  • Vòng giấy trang trí: Vòng giấy sẽ được quấn xung quanh trục đèn. Trên giấy sẽ trang trí các hình ảnh đa dạng như quân lính, con vật, hoạt hình,… Những trang giấy sẽ được sắp xếp và buộc thành nhiều tầng để tạo nên hình ảnh phong phú.

Để đèn Kéo quân có thể tự quay, bên trong người ta sẽ đốt nến. Nhiệt độ của nến sẽ làm không khí trong lồng đèn nóng lên, giảm trọng lượng riêng của khí. Khí nóng nhẹ sẽ bay lên và va vào vòng trụ tạo lực đẩy làm đèn tự động quay. Luồng không khí bên ngoài nặng hơn khi vào lồng sẽ tiếp tục bị đốt nóng tạo nên vòng lặp liên tục giúp đèn quay liên tục – Đây cũng chính là điểm đặc biệt của lồng đèn Kéo quân.

4. Cách làm đèn Kéo quân bằng giấy đơn giản nhất

Cách làm đèn Kéo quân đơn giản nhất chính là cách làm từ giấy. Chỉ với vài tấm giấy cùng chút khéo tay là bạn đã dễ dàng tạo chiếc đèn Trung Thu rực rỡ sắc màu cho bé nhà mình. Cùng bắt tay vào làm ngay theo hướng dẫn thôi nào!

Dụng cụ cần chuẩn bị:

  • Giấy bìa cứng: 3 – 4 tấm (loại dày)
  • Giấy A4: 6 – 7 tờ (trắng hoặc màu)
  • Keo dán
  • Dao cắt giấy
  • Kéo
  • Compa
  • Thước

Các bước làm đèn Kéo quân bằng giấy:

  • Bước 1: Dùng bìa cứng làm nóc lồng đèn bằng cách cắt thành hình bát giác tương tự bên dưới. Mỗi cạnh bát giác là 9,5cm.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Làm nóc lồng đèn
  • Bước 2: Phần giá để nến, sử dụng một tờ bìa cứng cắt thành hình bát giác tương tự, mỗi cạnh 9,5cm. Ở tâm, chấm một chấm cách đều mỗi hình tam giác phải bỏ đi là 1,5 cm.
  • Bước 3: Để làm vách bọc đèn, chọn tờ giấy màu A4 đo, cắt thành hình chữ nhật với chiều ngang 9,5cm và chiều cao tùy chỉnh theo chiều cao mong muốn của bạn với lồng đèn Kéo quân. Ở giữa, dùng thước đo và cắt thành một hình chữ nhật bên trong như ảnh bên dưới. Cắt tương tự cho đến khi có đủ 8 vách ngăn, mỗi vách sẽ là một màu sắc khác nhau.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Làm khung cửa sổ bằng giấy màu
  • Bước 4: Sử dụng giấy A4 trắng làm cửa sổ, đo giấy sao cho vừa khít với khung chữ nhật vừa khoét. Cắt đủ 8 khung, rồi dùng keo dán lại các vách tạo thành những ô cửa sổ màu trắng.
  • Bước 5: Dùng thước đo từ đầu vào trong 1cm và gấp 2 đầu hình chữ nhật lại. Làm tương tự cho 8 hình còn lại.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Đo và gấp hai đầu hình chữ nhật
  • Bước 6: Sử dụng keo, dán phần gập với nắp của và chân của lồng đèn Kéo quân. Mỗi hình chữ nhật sẽ tương ứng với một cạnh của hình bát giác.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Cố định các hình chữ nhật vào khung bát giác
  • Bước 7: Để lồng đèn cứng cáp hơn, sử dụng giấy bìa cứng cắt thành các thanh với chiều dài bằng chiều dài lồng đèn và chiều rộng khoảng 2 – 3cm. Sử dụng keo dán, dán thanh giấy vào mỗi cạnh của hình bát giác để cố định hình và tạo độ cứng cho lồng đèn.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Làm khung cố định cho lồng đèn
  • Bước 8: Phần quạt gió – phần quan trọng nhất của lồng đèn Kéo quân giúp lồng đèn có thể đổ bóng lên các vách đèn. Để làm, bạn chọn 1 tờ giấy A4 màu trắng, sử dụng compa vẽ và cắt một hình tròn nhỏ hơn kích thước của lồng đèn. Tiếp đến, dùng bút chì chia hình tròn thành các hình tam giác nhỏ đều nhau khoảng 6 – 18 hình và sử dụng dao rọc giấy cắt theo đường kẻ. Lưu ý, cắt cách tâm 1cm.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Tạo hình tròn làm quạt
  • Bước 9: Tiếp tục, gập phần đầu mỗi hình vào khoảng 0,5 cm như ảnh. Sử dụng tấm bìa cứng đã cắt hình tròn với đường kính bằng hình tròn đã gập đầu, khoét 4 hình tam giác bên trong hình tròn. Sau đó, cố định cánh quạt vào hình tròn vừa cắt bằng keo dán như hướng dẫn bên dưới.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Lắp quạt giấy vào khung
  • Bước 10: Dùng một thanh trục có bánh răng để cố định quạt của lồng đèn Kéo quân. Đục một lỗ ở trung tâm và cho thanh trục vào, như vậy quạt sẽ không bị rung lắc khi sử dụng.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Gắn trục vào quạt giấy
  • Bước 11: Để tạo những hình chiếu bóng, sử dụng băng keo trong dán các hình thú, hình người lính vào xung quanh quạt như ảnh.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Sử dụng hình ảnh trang trí lồng đèn
  • Bước 12: Cố định trục quay của quạt bằng cách sử dụng thanh sắt quấn tròn một lỗ ở giữa, đục 2 lỗ ở 2 bên mép trên nắp lồng đèn Kéo quân và gắn thanh sắt vào.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Cố định quạt vào lồng đèn
  • Bước 13: Đặt hai cây nến vào trong và đối xứng nhau như ảnh là bạn đã có ngay chiếc lồng đèn Kéo quân xinh xắn bằng giấy rồi đấy. Khi sử dụng, chỉ cần đốt nến lên, quạt sẽ quay và tạo nên những hình chiếu bóng đẹp mắt trên đèn.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy
Gắn nến đối xứng vào lồng đèn

5. Cách làm đèn Kéo quân bằng giấy carton siêu dễ

Nếu thấy cách làm đèn Kéo quân bằng giấy quá nhiều công đoạn, hãy thử cách làm bằng giấy carton siêu dễ dưới đây. Nguyên liệu làm lồng đèn theo cách này cũng dễ tìm, cùng tham khảo nhé!

Dụng cụ và nguyên liệu cần chuẩn bị:

  • Vỏ hộp sữa: 1 hộp (loại hộp giấy to)
  • Miếng mica trong
  • Giấy gói quà
  • Giấy màu
  • Đèn cầy
  • Ruy băng nhiều màu
  • Dụng cụ: Kéo, bút chì, dao rọc giấy, ghim, keo dán, kim dày,…

Các bước làm đèn Kéo quân bằng giấy carton:

  • Bước 1: Dùng dao rọc giấy, cắt bỏ nắp vỏ hộp carton rồi tiếp tục cắt dọc theo 4 đường ở các cạnh hộp sữa carton.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy carton
Sử dụng dao rọc giấy cắt miếng carton
  • Bước 2: Sử dụng giấy màu, dán đều 4 mặt hộp giấy carton. Sau đó, ghép chúng lại như một hộp giấy carton ban đầu.
  • Bước 3: Ở phần đáy hộp, dùng kéo cắt hết phần thừa rồi khép và dán lại.
  • Bước 4: Vẽ hình chữ nhật ở 4 mặt hộp, tiến hành cắt theo hình kẻ đó để tạo thành các cửa sổ. Dùng thước đo và cắt 4 miếng giấy hình chữ nhật mỏng để dán lên cửa sổ.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy carton
Cắt giấy thành các hình chữ nhật
  • Bước 5: Tạo quạt cho lồng đèn tương tự như cách làm đèn Kéo quân bằng giấy phía trên. Sử dụng giấy A4, đo và cắt một hình tròn sao cho nhỏ hơn kích thước hộp giấy carton. Cắt hình tròn thành các tam giác nhỏ, cố định lên khung hình tròn.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy carton
Kẻ và tạo hình quạt
  • Bước 6: Tiếp đến cuộn tròn miếng mica và dùng ghim cố định thành hình tròn. Trang trí hình ảnh tùy thích lên mica và cho vào giữa hộp giấy carton, cố định lại.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng giấy carton
Trang trí lồng đèn kéo quân
  • Bước 7: Gắn đèn cầy vào đế hộp giấy carton, tránh để đèn cầy dính vào bỏ hộp. Dùng ruy băng tạo tay cầm cho lồng đèn là đã có ngay chiếc đèn Kéo quân bằng hộp giấy carton để bé nhà bạn vui đêm Trung Thu.

6. Cách làm lồng đèn Kéo quân bằng tre cho bé

Thường thì, cách làm đèn Kéo quân bằng giấy hay hộp sữa sẽ không có độ chắc chắn. Vậy nên, nếu có điều kiện bạn nên đầu từ để làm lồng đèn từ các thanh tre. Cách làm lồng đèn Kéo quân bằng tre cũng không khó, cùng tham khảo ngay bên dưới nhé!

Nguyên liệu và dụng cụ cần chuẩn bị:

  • Nan tre: 1 bó
  • Giá đỡ nến: 1
  • Dây thép nhỏ: 1 cuộn nhỏ
  • Bìa cứng kích thước 48x20cm
  • Giấy bóng kính kích thước 40x14cm
  • Giấy decal, giấy trang trí, giấy gió, cúc bấm
  • Dụng cụ: Kéo, thước, bút chì, hồ dán, compa, keo 2 mặt, ghim bấm,…

Các bước làm lồng đèn Kéo quân bằng tre:

  • Bước 1: Sử dụng 6 nan tre đã vót tròn với chiều dài 30cm và 6 nan che 20cm. Dùng dây thép buộc cố định các nan tre lại như ảnh bên dưới. Lưu ý, vòng ngoài các thanh tre ghép lại sẽ tạo thành một hình lục giác.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng tre
Dùng nan tre làm khung lồng đèn
  • Bước 2: Tạo quạt giấy hay còn gọi là chao đèn bằng tấm bìa trắng. Sử dụng compa đo thành hình tròn có đường kính 18cm, dùng bút chia hình tròn thành các hình tam giác bằng nhau rồi cắt ra để tạo hình cánh quạt.
  • Bước 3: Cắt thêm 1 băng giấy bề rộng khoảng 3cm và đường kính nhỏ hơn hình tròn quạt 1-2cm. Cố định các đầu giấy đã cắt vào băng giấy để tạo thành hình quạt hút. Sử dụng miếng mica trong tạo thành khuôn tròn rồi cắt giấy thành các vòng tròn với họa tiết tùy ý để trang trí.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng tre
Tạo phần quạt trong lồng đèn
  • Bước 4: Ở giữa quạt, đặt một thanh thép dài để làm trục quay. Rồi cố định quạt vào giữa lồng đèn Kéo quân bằng một chiếc đinh nhỏ, tránh để quá chặt khiến quạt không quay được.
  • Bước 5: Cuối cùng, dùng giấy nến cắt thành các hình chữ nhật dán lên khung lồng đèn. Dán đều hết các mặt của khung, như vậy là đã hoàn thành cách làm lồng đèn Kéo quân bằng tre rồi đấy.
cách làm lồng đèn kéo quân bằng tre
Dán giấy nến xung quanh khung

Cách làm lồng đèn Kéo quân không quá khó và nguyên liệu chuẩn bị cũng rất đơn giản. Nếu bạn là người khéo tay, hãy tự tay làm ra một chiếc đèn kéo quân xinh xắn, giúp bé có một ký ức tuổi thơ đẹp, ấm áp trong đêm Trung Thu. Chúc bạn thành công!

Xin chào, tôi là một content writer tại Mor’dan Bakery. Tôi rất đam mê viết blog và chia sẻ những kiến thức, kinh nghiệm làm bánh trung thu cho mọi người. Hy vọng những bài viết này sẽ giúp ích cho các bạn trong dịp Tết Đoàn viên

PHẠM THỊ THUỲ TRANG.

        

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *